સોશીયલ મિડીયા : અભિવ્યક્તિની મોજ ખરી પણ ‘ જરા સંભલકે...”

સોશીયલ મિડીયા : અભિવ્યક્તિની મોજ ખરી પણ ‘ જરા સંભલકે...”

                      - પુલક ત્રિવેદી

શહેરની એક જાણીતી કોલેજની કેન્ટીનમાં કોફીના ઘુંટડા ગળા નીચે ઉતારતા પ્રેયાંશીએ રોમીલને સ્માઈલ સાથે કહ્યું ‘હાય બડી, તારો પ્રોફાઈલ પીક જોરદાર છે.’

રોમીલે સ્માઈલ સાથે કહ્યું ‘ઓહ યા, તું પણ ગયા અઠવાડીયે તારા મોમ ડેડ સાથે જેસલમેર ગઈ હતી તેના સીરીઝ ઓફ પીક્સ જોરદાર હતા.’

પ્રિંયાશીએ પ્રશ્ન પુછ્યો કે, ‘તને ખબર છે હમણાં થોડા સમય પહેલા રોહનના ડેડીનું કોમ્પ્યુટર હેક થઈ ગયું. સાઈબર ક્રાઈમ સેકશન ઈન્વેસ્ટીગેશન કરી રહી છે. આજે મહિનો થશે હજુ કોઈ ઠેકાણું પડ્યું નથી.

રોમિલે કહ્યું ‘યા, આઈ નો. છેલ્લા એક વર્ષમાં આવું આપણાં ગ્રુપમાં પાંચ-છ મિત્રો સાથે બન્યું. હેકીંગ હેઝ બીકમ નાઉ રીયલી બીગ હેડેક.’

કોલેજની કેન્ટિનમા બે મિત્રોની વાતચિતના આ અંશો કાને પડતા વેંત માનસપટ ઉપર સોશીયલ મિડીયામા અભિવ્યક્તિની આઝાદીની મોજ અને એના ભયસ્થાન ઉપર સ્વભાવિક રીતે જ ચિંતનની પ્રક્રિયા શરૂ થઇ જાય. આજનો યુગ ઝડપનો યુગ છે. કોમ્પ્યુટર અને ઈન્ટરનેટે દુનિયા આખીના સીમાડા સાંકડા કરીને માનવીની આંગળીના ટેરવે વિશ્વ આખુ લાવી દીધું છે. આવશ્યક ચીજવસ્તુઓથી માંડીને તમામ વ્યવહારો હવે મોબાઈલ એપ અને ઇન્ટરનેટના માધ્યમથી થવા લાગ્યા છે. વિકસીત રાષ્ટ્રોમાં કોમ્પ્યુટર અને ઈન્ટરનેટના ઉપયોગને ઘણા વર્ષો થઈ ગયા. સ્વાભાવિક રીતે જ જ્યાં અનુભવ વધારે ત્યાં તેની સરળતા અને ફાયદા પણ વધારે, ઝડપ વધારે, કાર્યનુ પરિણામ સત્વરે મળે. પણ જ્યાં જન્મ ત્યાં મૃતુય, જ્યાં સવાર ત્યાં કાળી ડીબાંગ રાત્રી પણ હોય જ. ઝડપની સવલતની સાથે સાથે તેના ગેરફાયદા પણ વધારે ઝડપથી ફુલે ફાલે.

સોશિયલ મિડીયાના આવિષ્કારથી માનવીય સંવેદનાની અભિવ્યક્તિની અભિલાષાને અદ્ભૂત માર્ગ મળ્યો છે. માનવી એક સામાજિક પ્રાણી છે. સમાજ જીવન એ સંબંધોથી જ સોહામણું લાગે છે. આધુનિક વ્યવસ્ત જીવનમાં સોશિયલ મિડીયા આજના માનવી માટે અત્યંત આશીર્વાદરૂપ લાગે છે. અભિવ્યક્તિનું માધ્યમ ન મળે તો સમાજ જીવન મુરઝાવા લાગે. હૃદયની ઉર્મિઓને વહેવડાવવા માટે યોગ્ય માર્ગ જોઈએ. આને માટે સૌથી મોટું પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડ્યું સોશિયલ મિડીયાએ.

એફબી અને વોટ્સએપ સૌથી મોટા સામાજિક સંબંધો માટેના ક્ષેત્રો બની ગયા છે. આજ કાલ જેને પણ જોઈએ ઈન્ટરનેટના માધ્યમથી કંઈને કંઈ શેર કરવા માટે ઉતાવળો જોવા મળે છે. ફેસબુક હોય કે ટ્વીટર, ઈન્સ્ટાગ્રામ હોય કે સ્પેનચેટ કે પછી વોટ્સએપ હોય, લોકો ફોટા અને પોતાના અનુભવોના ધોધને વહાવી રહ્યા છે. એકમેકના અભિવ્યક્તિના આ આધુનિક માધ્યમો માનવીય સંબંધોની સંવેદના વ્યક્ત કરવા માટેના સરસ મઝાના માધ્યમો છે. પરંતુ આ માધ્યમનો ઉપયોગ થાય એની સાથે સાથે એના કેટલાક ભયસ્થાનો સમજી લેવા પણ જરૂરી છે. એનાથી થતાં નુકસાન અંગે જાણકારી રાખવી આશીર્વાદ સમાન બની રહે છે. સાવચેત રહેવુ એ સલામતીની પ્રાથમિકતા છે. સવલતોના આનંદની સાથે તેની મર્યાદાને સમજવી જોઈએ.

ફેસબુક યુઝર્સ આજકાલ તેમની પોસ્ટમાં લોકેશન ટેગીંગ કરે છે. લોકેશન ટેગીંગની ફેશનના કારણે દેખાદેખીથી ફેસબુકમાં લોકેશન બતાવવામાં મિત્રો સ્ટેટસ સિંબોલ સમજે છે. થોડા સમય પહેલાં એક સમાચાર હતા કે, બાળકને શાળાએથી ઉઠાવી ખંડણી માંગવાના કિસ્સાના મુળમાં ફેસબુક ઉપર બાળકની માતાએ લોકેશન ટેગીંગ કરીને સ્ટેટસ અપડેટ કર્યું હતું અને એમાં લખ્યું હતું કે, તે લાડલાને સ્કૂલે મૂકવા જઈ રહી છે. આ પ્રકારની લોકેશન ટેગીંગની જાણકારી ક્યારેક દુષ્પરિણામ લાવી શકે છે. વિદેશમાં જઇએ છીએ ફલાણી તારીખ સુધી નહીં મળી શકીએ, હિમાલય ટ્રેકીંગમાં જઇ રહ્યો છું વગેરે વગેરે લોકેશન ટેગીંગ અને ઈન્ફર્મેશન ઘાતક બની જાય છે. બને ત્યાં સુધી લોકેશન ટેગીંગ ટાળવુ હિતાવહ છે.

ઘણા કિસ્સા એવા હોય છે કે, એફબી ઉપર પોતાના સિનીયર, વરિષ્ઠ આધિકારી કે અગ્રણી સાથેની તસવીરો કે પછી એમની સાથે થયેલી વાતચીતને શેર કરવામાં આવતી હોય છે. શક્ય છે જેના સંદર્ભમાં હોય તે સિનીયર સાહેબો આ પોસ્ટ વાંચે પણ ખરા. એમને આ સંદર્ભ ગમે અથવા ના પણ ગમે. આવા બિનજરૂરી ઇફ એન્ડ બટની અસમંજસભરી પરિસ્થિતિ ઉભી જ શા માટે કરવી ? એટલે બને ત્યાં સુધી આ પ્રકારના ઉલ્લેખો ટાળવા જોઈએ.

કોઈની ટીપ્પણી યોગ્ય ન લાગતા ક્યારેક ગુસ્સો આવે એ અત્યંત સ્વાભાવિક બાબત છે પરંતુ આવા તબક્કે આવેશમાં આવીને ટ્વીટર, વોટ્સએપ કે એફબી ઉપર અરૂચીકર ભાષામાં પ્રત્યુત્તર પાઠવી ઉશ્કેરાટ વ્યક્ત કરવામાં સાર નથી. આમ કરવાથી તમારા બીજા અનેક મિત્રો ઉપર તમારી અવળી છાપ અવશ્ય ઉભી  થશે. આમ કરવામાં કોઇ સાર નથી. ભૂતકાળમાં ઉશ્કેરાટમાં આવીને કોઇ ટીપ્પણી કરી હોય તો એવી જુની પોસ્ટ એકવાર ફરીથી જોઈને ગુસ્સા પ્રેરીત અભદ્ર ભાષા તરત રદ કરવી જોઈએ. એક અગત્યનો મુદ્દો એ પણ છે કે, જ્યારે પણ કોઈ માહિતી સોશિયલ મિડીયાના પ્લેટફોર્મ ઉપર શેર કરવામાં આવે ત્યારે વિગતોની સચ્ચાઈ અને અચ્છાઈ બન્ને ચોકસાઇપૂર્વક ચકાસીને જ અપલોડ કરવી જોઈએ. ખોટી અને સંદીગ્ધ વિગતોથી આપની પોસ્ટ વાંચનારને નુકશાન પહોંચી શકે છે. ગેરમાર્ગે દોરાઈ શકે છે.

ઘણા મિત્રોને એવી આદત હોય છે કે, તેમના સગા સંબંધીઓના પ્રસંગની તસવીરો તથા યુવાકાળની મિત્રતાની તસવીરો સોશિયલ મિડીયા ઉપર મૂકતા હોય છે. આ બાબત ક્યારેક વર્તમાન સંબંધો ઉપર ગંભીર અસરો ઊભી કરી શકે છે. જન્મ તારીખ અને ફોન નંબર સોશિયલ મિડીયા પર ક્યારેક શેર ન કરવા જોઈએ. આનાથી સાઈબર હેકર્સને તમારી વિશે વિગતો પ્રાપ્ત કરવામાં અત્યંત આસાની થઈ જતી હોય છે.

સંબંધો અને અભિવ્યક્તિ જીવનને ખુશહાલ બનાવવાના બે ઉત્તમ પરિમાણો છે. સંબંધો વિકસાવવા અને વિસ્તારવા માટે સોશિયલ મિડીયા સૌથી મજબૂત માર્ગ છે. અભિવ્યક્તિ માટેનું સૌથી સરળ, હાથવગુ અને ઝડપી પ્લેટફોર્મ સોશિયલ મિડીયા છે. આ પ્લેટફોર્મનો સમજપૂર્વકનો ઉપયોગ ખુશહાલ બનાવે અને અણસમજમાં બેજવાબદારીપૂર્વકનો ઉપયોગ ખાનાખરાબી પણ સર્જી શકે છે.

માનવી ઘણી બધી બાબતોથી ઘડાય છે. એના ઘડતરમાં પ્રતિદિન પલટાતા પ્રવાહોના પાસા પડતા હોય છે. જે પરિવર્તનને સ્વીકારી શકતો નથી એ આગળ વધી શકતો નથી. ઈન્ટરનેટ, સોશિયલ મિડીયા, ડિજીટલ વર્લ્ડના પરિવર્તનને પામવું પડે. તેના વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ દ્વારા આગળ વધવું પડે. કેટલીક નાની નાની બાબતોની કાળજી લઈને વર્તમાનના પ્રવાહમાં મોજથી તરવું પડે. નુકશાન થશે એવા ડર કરતાં ચોકસાઈ-કુનેહ રાખી મસ્તીથી આગળ વધવું પડે.

દરેકના જીવનમાં કોમળ ભાવનાઓ હૃદયમાં ક્યાંક કોઈક ખૂણે ધરબાયેલી પડી હોય. આ ભાવનાઓના પ્રવાહને વહેવા માટેનો અવસર અને પથ જોઈએ. સોશિયલ મિડીયા અભિવ્યક્તિનું મજબૂત માધ્યમ છે. સંસારની ક્રાંતિનું દ્યોતક છે. આ તાકાતવર માધ્યમનો ફાયદો ઉઠાવવો જ જોઇએ. એટલી જ માત્ર સાવચેતી રાખવાની જરૂર છે, જાણકારીના અભાવે એના દુષ્પરિણામોનો ભોગ ન બની જવાય. માણસમાં સમજણ વધતી જાય એમ મેચ્યોરિટી આવે બસ આ જ ફિલોસોફીથી સોશિયલ મિડીયા દ્વારા અભિવ્યક્તિની પધ્ધતિ અને શૈલીમાં પરિપક્વતા આવે.

ધબકાર :

એક વિશાળ મગજના અસંખ્ય જ્ઞાનતંતુઓજેમ એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે એ પ્રમાણે આપણે બધા આજે ઈન્ટરનેટ સાથે સંકળાયેલા છીએ.

– સ્ટિફન હોકિંગ.

http://www.gandhinagarsamachar.com/wp-content/epaper/march2017/07032017-6.pdf