યુએસ એર ફોર્સના ફેમસ ફાઈટર પાયલોટ ચાર્લી પ્લમ્પની વાત છે. અમેરિકન પ્રજા ચાર્લીને રીયલ હીરો તરીકે ઓળખે છે. એણે ૭૪ જેટલી ઉડાન ભરી એને સોંપવામાં આવેલા વોર મિશનને સફળતાપૂર્વક પાર પાડ્યા હતા. વિયેટનામ વોર વખતનો એક કિસ્સો છે. ચાર્લી પ્રત્યેક ઉડાન ભરતા પહેલા એના એર ક્રાફ્ટ મશીનમેન, પેરેશુટ પેકર, ગ્રાઉન્ડ બોય, ફ્લેગ બોય બધા ટીમ મેમ્બર્સ સાથે પ્રેમપૂર્વક હાથ મિલાવી ખબર અંતર પૂછતો. ચાર્લીએ એના ૭૫માં મિશન માટે ફાઈટર પ્લેનમાં ઉડાન ભરી એ પહેલા એના રોજીંદા ક્રમ અનુસાર બધા ટીમ મેમ્બર્સ સાથે હાથ મિલાવી ‘ગુડ જોબ’ વીશ કરીને એ સડસડાટ એર ક્રાફ્ટની સીડી ચડી ગયો. ઉડાનની થોડી મિનિટ બાદ જ દુશ્મનોના ગોળા-બારૂદથી ચાર્લીનું ફાઈટર પ્લેન ક્ષતિગ્રસ્ત બની ધરાશયી થવા લાગ્યુ. એણે ઇમરજન્સી ઈજેક્ટ સ્વીસ દબાવી પેરેશુટ ખોલી પોતાની જાતને બચાવી લીધી.
પેરેશુટ દ્વારા ચાર્લી જ્યારે જમીન ઉપર આવ્યો ત્યારે એને ખ્યાલ આવ્યો
કે એ તો દુશ્મનોની ધરતી ઉપર લેન્ડ થયો છે. દુશ્મનોની ધરતી ઉપર સલામત રીતે લેન્ડ થયા બાદ સૌથી પહેલા એણે
પેરેશૂટ પેકર ટીમ મેમ્બરને મનોમન યાદ કરી એણે પરફેક્ટ રીતે પેરેશૂટ પેક કર્યુ હતુ એટલા
માટે એનો આભાર માન્યો. છ વર્ષ સુધી ચાર્લી યુદ્ધ કેદી રહ્યો. કેદમાંથી છૂટ્યા બાદ ચાર્લી વર્ષો બાદ
સ્વદેશ પરત ફર્યો ત્યારે પ્રથમ એના પેરેશૂટ પેકીંગ કરતા ટીમ મેમ્બર જવાનને મળવા
ગયો અને એને પ્રેમથી ભેટી પડ્યો. ચાર્લી કહે છે કે, મારી ટીમ મેમ્બરના આ પેરેશૂટ પેકર્સે પેરેશૂટ બરાબર ન પેક કર્યું હોત
તો કદાચ એ જીવીત ન હોત. પ્રત્યેક ફતેહ પાછળ ટીમ લીડરનો એપ્રોચ મહત્વનો ભાગ ભજવતો હોય છે. ચાર્લીનો ટીમ મેમ્બર્સ પ્રતિ વ્યવહાર
એની સફળતાનો રાઝ છે.
ચતુરાઈ, કુટનીતિ, અનાશક્તિ અને નિષ્પક્ષતાનો ચતુષ્કોણ ટીમ લીડરની કુશાગ્રતાના પાયા છે. હોદ્દામાં સિનિયોરિટી બોસ જરૂર બનાવી દે પણ ‘બોસ’ કરતા ‘લીડર’ની કેપેસિટી સ્વાભાવિક રીતે જ બમણી છે. બોસની એના ધારેલા અને એની સમજના કોચલામાં રહી ટીમ પાસે કામ લેવાની મનોવૃત્તિ હોય છે. જ્યારે પોતાના સેટ માઈન્ડની બહાર આઉટ ઓફ બોક્સ જઈને કામ કરનારો ‘બોસ’ મટીને ‘લીડર’ બની જાય છે. પોતાની વિચારશરણી ઉપરની આશક્તિ લીડરને ક્યારેય નથી હોતી.
એક સાદી સમજ એવી છે કે, વિચારથી શબ્દ જન્મે છે. શબ્દ કાર્ય કરવાની પ્રેરણા મળે છે. કાર્ય આદતમાં પરિણમતા હોય છે. અને આદત વ્યક્તિનું ચરિત્ર ઘડતી હોય છે. એટલે જ કહેવાય છે ને કે, જેના વિચાર સારા એનું ચારિત્ર્ય સારું. ઘણીવાર કાર્યનું પરિણામ એટલું સારું ન પણ હોય જેટલી અપેક્ષા હોય પરંતુ આવા સમયે એ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે, એ પરિણામ એટલું ખરાબ પણ નથી હોતું કે આગળ વધી જ ન શકાય. કાર્યને ફળની ઇચ્છા અનુસાર નહીં પણ સાચુ અને સારું કાર્ય કરવાની ભાવના લીડર બનાવે છે. ગીતામાં કહ્યું છે કે, ‘કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે, મા ફલેશુ કદાચન...’ આ સનાતન શ્લોકનો પ્રથમ ભાગ સૌ કોઈ જાણે છે અને માને છે. પરંતુ બીજા ભાગમાં લખેલા ‘મા ફલેસુ કદાચન’ને આત્મસાત કરવાનું મોટાભાગના ચૂકી જતા હોય છે.
લીડર એટલે માર્ગદર્શક. લીડરની વર્તણૂંક ટીમ માટે ઉત્તમ માર્ગદર્શક બળ બને છે. શું કહેવામાં આવ્યું એ લોકો ભુલી જશે. શું કર્યું એ પણ લોકો લાંબો સમય યાદ નહીં રાખે. પરંતુ કાર્ય કરતી વખતે ટીમ મેમ્બર સાથેની વર્તણૂંકને લોકો હંમેશા યાદ રાખતા હોય છે. લીડર એના સાથીઓને જ્યાં હોય છે ત્યાંથી એવી જગાએ લઈ જતો હોય છે કે ત્યાં એ લોકો ક્યારેય પહોંચ્યા જ ન હોય. જ્યારે એક પ્રયાસ સાથીઓને સપના જોવા, નવું શીખવા અને વધુ મહેનત કરવા પ્રેરિત કરનારો બની જતો હોય છે ત્યારે એ ‘બોસ’ મટીને ‘લીડર’ બને છે.
જ્યાં બધા ચાલ્યા હોય એ સીધો અને સરળ રસ્તો છોડીને જ્યાં માર્ગ જ ન હોય એ દિશામાં ચાલી નવો માર્ગ બનાવવાવાળી વાતમાં લીડરશીપની અસલી ક્વોલીટી છે. જ્યારે મહત્વની અને ગંભીર બાબતો ઉપર ચૂપ રહેવામાં આવે ત્યારે લીડરશીપને લૂણો લાગે છે. એક સાચા લીડરમાં એકલા ઊભા રહેવાની હિંમત હોય છે. ટીમ મેમ્બરની મુશ્કેલીમાં એની પડખે ઊભા રહેવાની નિષ્ઠા હોય છે. કઠોર નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતા હોય છે. રતન ટાટા ઘણીવાર કહે છે કે, ‘હું ક્યારેય સાચા નિર્ણય લેવામાં નથી માનતો. હું નિર્ણય લઈને એને સાચો સાબિત કરવાની પરિભાષામાં માનું છું.’ જે વ્યક્તિને ખબર છે કે એના સાથીઓની સૌથી વધુ જરૂરિયાત શું છે એ જ વ્યક્તિ સફળ લીડર બની શકે છે. લીડર પાસે સમસ્યાઓના સમાધાનના રસ્તા મળે છે. જ્યારે બોસ સમસ્યાઓની આસપાસ ચક્કરો માર્યા કરતા હોય છે.
એક મહત્વની વાત એ પણ છે કે લીડરમાં નિંદા સાંભળવાની ક્ષમતા હોય છે. એટલે જ એ પરિસ્થિતિનું સમગ્રતયા સુપેરે આકલન કરી શકે છે. જે વ્યક્તિ પાસે નવું શીખવાની તમન્ના છે એ સદાય યુવાન છે. ૨૦ વર્ષના નવયુવક પાસે પણ નવું શીખવાની ધગશ નથી તો એ ૮૦ વર્ષનો બુઢ્ઢો છે. જ્યારે કોઈ મોટા અભિયાન પાર પાડવાનું થાય ત્યારે લીડરશીપ ક્વોલીટીનો બીયોન્ડ કમ્ફર્ટ ઝોનનો મંત્ર કારગત નીવડતો હોય છે. જે વ્યક્તિ કમ્ફર્ટ ઝોન બહાર નીકળે તે પોતે તો આગળ વધે જ છે સાથે ટીમ મેમ્બર્સને પણ ઝંપલાવવા પ્રેરિત કરે છે. લીડર મોટા લક્ષ્યને આસાનીથી પાર પાડવા એને નાના પગલાઓમાં વિભાજીત કરવાની ટેકનિક અપનાવે છે. નાનુ પગલું ઝડપથી ઊઠાવી મોટા લક્ષ્ય સુધી પહોંચવાની દોડ આરંભ કરવાની આસાની રહે છે. દુનિયામાં બે પ્રકારના લોકો હોય છે. એક તો પરિશ્રમ કરી માર્ગ કાઢનારા અને બીજા કોઈની મહેનત ઉપર કીર્તિના કટોરા લઈને ભટકનારા. લીડર પરિશ્રમ કરનારા લોકોની શ્રેણીમાં આવતા હોય છે. તો આગળ વધવું હોય તો વોટ્સએપ ગુરુઓનું પેલુ સૂત્ર હંમેશા યાદ રાખો, ‘બી અ લીડર નોટ અ બોસ...’
ધબકાર :
જ્યારે કપરો સમય આવે ત્યારે જ વ્યક્તિ ‘બોસ’ છે કે ‘લીડર’ એની પ્રતીતિ થાય.
No comments:
Post a Comment