આત્મનાદ: ‘મેરેથોન’ માત્ર એક ખેલ નથી સમજ પડે તો જીવન ઘડતરની જડીબુટ્ટી પણ છે

‘મેરેથોન’ માત્ર એક ખેલ નથી સમજ પડે તો જીવન ઘડતરની જડીબુટ્ટી પણ છે

‘મેરેથોન’ શબ્દનો અર્થ સામાન્ય રીતે લાંબુ, જટીલ અને મુશ્કેલીભર્યો ઉપક્રમ એવો થાય. ખરેખર તો મેરેથોન ગ્રીસનાં એક પ્રદેશનું નામ છે. એક એવી લોકવાયકા છે કે, મેરેથોનના સમરાંગણથી ગ્રીક દેશનો ફિડીપ્પીડસ નામના એક મેસેન્જરને એથેન્સ એવો સંદેશ લઈને મોકલવામાં આવ્યો હતો કે, ‘મેરેથોનના યુદ્ધમાં પર્સિયનોનો પરાજ્ય થયો છે.’ એવું કહેવાય છે કે, મેસેન્જર ફિડીપ્પીડસ ઈસવીસન પૂર્વે ૪૯૦ના ઓગસ્ટ, સપ્ટેમ્બરમાં આ સંદેશો લઇને એક પણ જગાએ રોકાયા વગર ૨૫ માઈલ સળંગ દોડીને એથેન્સ પહોંચી ‘આપણે જીત્યા’ એવી બુમો પાડી ઢળી પડ્યો અને પછી મૃત્યુ પામ્યો.

મોટાભાગના મેરેથોન રનર ફિડીપ્પીડ્સની આ દંતકથા જાણતા જ હોય છે. આજે કોઈપણ જટીલ અને મુશ્કેલ કાર્ય હોય તો તેને મેરેથોન વર્ક કહે છે. કોઈ વ્યક્તિ કોઈ મહત્ત્વના સંશોધન માટે લાંબા સમયથી કાર્ય કરતો હોય તો એ સ્વાભાવિક રીતે જ એમ કહે કે ‘મેરેથોન એક્સરસાઈઝ’ કરી. મેરેથોન શબ્દ જ જબરજસ્ત મહેનત અને લાંબી મજલનો પર્યાય બની ગયો છે.

ચાલીસી વટાવી ગયેલા ગાંધીનગરના બે ‘યુવાન’ મિત્રોની જિંદગીની જિંદાદિલી મેરેથોન રનની આસપાસ વણાયેલી છે. આ બન્ને મિત્રોનો મેરેથોન પ્રેમ કાબિલે તારીફ છે. જીવનના ચાર-પાંચ દશક પછી પણ જીવનમાં જોશ સાથે કંઈક નવું કરવાનો થનગનાટ સદાકાળ યુવાની ટકાવી રાખવાની ગુરુચાવી છે. જેના પિતા સ્પોર્ટસ ટીચર હતા અને દાદા શંકરરાવ થોરાત ૧૯૬૬માં બર્લિન ઓલિમ્પિક્સમાં ભારતની કુસ્તીબાજોની ટીમમાં હતા એવા રમતવીર દાદાના પૌત્ર સંજય થોરાત ૪૫ હાફ મેરેથોન દોડી આવ્યા છે. બે વર્ષ પૂર્વે સતારા હિલ હાફ મેરેથોનમાં પર્વતીય વિસ્તારની ટફ હાફ મેરેથોન રન સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરતા દોડના સેંકડો રનર સાથે સંજયનુ નામ પણ ગિનિસ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકર્ડમાં દર્જ થયું. ભાઈ સંજયે જીવનના ચાર દશક પછી નક્કી કર્યું કે મારે સ્પોર્ટ્સમાં કંઈક અલગ કરવું છે અને એણે દોડવાની શરૂઆત કરી.

ભાઈ સંજય જેવું જ બીજું એક મેરેથોન લવર વ્યક્તિત્વ છેલ્લા ત્રણ-ચાર વર્ષમાં ગાંધીનગર શહેરમાં ઊભરી આવ્યું છે. નામ એનું જગત કારાણી. જગતભાઇને મેરેથોનનું ઘેલું ભાઇ સંજય થોરાતે જ લગાડ્યું છે. જગતભાઈએ સાડાપાંચ દાયકાનું જીવન પસાર કર્યા બાદ ૫૮ વર્ષે મેરેથોન રનમાં ભાગ લેવાનું નક્કી કર્યું. માત્ર ત્રણ વર્ષમાં આ વ્યક્તિએ ૬૨ જેટલી મેરેથોનમાં ભાગ લીધો. અને સફળતાપૂર્વક એ બધી મેરેથોન રન પૂરી કરી. જગતભાઈ માટે મેરેથોન રન જીવનનો નશો છે. ભારતમાં ક્યાંય મેરેથોન રનનું આયોજન થાય ત્યાં ભાઈ જગત જિંદાદિલીથી પહોંચી જ જાય. સંજયભાઈની જેમ જગતભાઈએ પણ સતારા હિલની મેરેથોન માટે ગિનિસ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકર્ડમાં સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે.

મેરેથોન રન માટે કેટલીક એવી રસપ્રદ વાતો છે કે એ જાણીને સહજ રોમાંચ પેદા થઇ જાય. મેરેથોન એ માત્ર એક ખેલ નથી, મેરેથોન વિપરીત સંજોગોમાં જીવન ઘડતર માટે ઉત્તમ શિક્ષણ આપતી જડીબુટ્ટી છે. મેરેથોનથી એથેન્સનો માર્ગ સમુદ્રી ખાડી, પર્વત અને ઉબડખાબડ જમીનવાળો લગભગ ૨૫ માઈલ લાંબો, ભયંકર, વિપરીત અને મુશ્કેલ રસ્તો છે. વર્ષ ૧૮૯૬માં જ્યારે ઓલમ્પિક્સમાં આધુનિક ઢોળ ચડવાની શરૂઆત થઈ ત્યારે આયોજકો કોઈ અદભુત અકલ્પનીય ટેલેન્ટેડ વાતને ઓલિમ્પિક્સમાં સામેલ કરવાનું વિચારતા હતા. મિશેલ બ્રેલને ૧૮૯૬ની એથેન્સની ઓલિમ્પિક્સમાં મેરેથોન દોડને સામેલ કરવાનો વિચાર આવ્યો. મિશેલના આ વિચારને ઓલિમ્પિક્સ કમિટિના ફાઉન્ડર પિયર કુબટીન અને ગ્રીક નાગરિકોએ એક અવાજે વધાવી લીધો. ૨૨ માર્ચ ૧૮૯૬માં પ્રથમ મેરેથોન રેસ યોજાઈ હતી. આ રેસ ભાઈઓ માટેની જ હતી અને એને ૨ કલાક ૫૮ મિનિટ અને ૫૦ સેકન્ડમાં સાયરિડન લુઈસે જીતી લીધી હતી. એના લગભગ નવ દશક પછી એટલે કે, ૧૯૮૪માં લોસ એન્જેલસમાં યોજાયેલી ઓલિમ્પિક્સમાં મહિલાઓ માટે મેરેથોન દોડ યોજાઇ. આ મેરેથોનમાં જોન બેનોઈટ બે કલાક ૨૪ મિનિટ અને ૫૨ સેકન્ડમાં દોડીને વિજેતા બની હતી.

ફિડીપ્પીડસની મેરેથોનથી એથેન્સ દોડના કિલોમીટર અનુસાર આ દોડનું અંતર ૨૬.૨૨ માઈલ અને હાફ મેરેથોન ૧૩ માઈલનુ નક્કી કરવામાં આવ્યું. કેલિફોર્નિયા ડેથવેલી નેશનલ પાર્ક બેડવોટર અલ્ટ્રામેરેથોન વિશ્વની અત્યંત ટફ મેરેથોન રન કહેવાય છે. ગ્રેટ બ્રિટનના ડબલ એમ્યુઈ યુન આ મેરેથોન દોડ્યા હતા. એવી જ બીજી એક ટફ મેરેથોન ડેસ સેબલ્સ છે જે સહરાના રણમાંથી પસાર થાય છે. ન્યુયોર્ક સિટીમાં યોજાતી દોડ મેરેથોન લવર્સ માટે અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત મેરેથોન છે. વર્ષ ૧૮૯૭માં બોસ્ટનમાં યોજાયેલી મેરેથોન સૌથી પ્રાચિન છે.

મેરેથોન રનર માટે એવું કહેવાય છે કે, એમાં ભાગ લેનારા પોતાના આનંદ અને મોજ માટે દોડતા હોય છે. ઇન ફેક્ટ આ કોઇ દોડ તો છે જ નહીં, આ એલ સમુહમાં ઝડપી ચાલનો અંદાજ છે. મેરેથોન રનર્સને મન આ કોઈ સ્પર્ધા નથી. મેરેથોન દોડતા રમતવીરો નિજાનંદ માટે મેરેથોનમાં ભાગ લેતા હોય છે. એમાં હારજીતની કોઈ ગણતરી હોતી નથી. ગ્લેડિચ બુરિલ ૯૨ વર્ષે ૨૦૧૦માં હોનાલુલુ મેરેથોનમાં દોડ્યા હતા. ગ્લેડિચ વિશ્વના સૌથી મોટી ઉમરના મેરેથોન રનર તરીકે ઓળખાય છે. જ્યારે ભારતના ઓરિસ્સાનો ત્રણ વર્ષનો બુધિયાસિંહ સૌથી નાની વયનો મેરેથોન રનર છે. ભારતમાં યોજાતી મેરેથોન રનમાં મરાઠા કિંગડમની પૌરાણિક રાજધાની સતારામાં યોજાતી દોડ ભારતના મેરેથોન રનર્સ માટે હંમેશા આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહી છે. ગાંધીનગરના મેરેથોન લવર સંજય થોરાત અને જગત કારાણીએ સતારા હિલ મેરેથોનમાં એકથી વધુ વખત હિસ્સો લઇને રોમાંચ તો અનુભવ્યો જ છે સાથે સાથે ગાંધીનગરને ગૌરાન્વિત પણ કર્યું છે.

જીવનમાં કોઈ આનંદનો માર્ગ નક્કી કરવો પડે. પછી ભલે એ ખેલકૂદ હોય કે વાંચન હોય, લેખન હોય કે પ્રવાસ હોય. મેરેથોન રનર માટે હાર જીત ગૌણ છે મુળ તો સ્વયંનો આનંદ એની પાછળનો મુખ્ય આશય હોય છે. મેરેથોન રનરને આ દોડમાં આનંદની અનુભુતી થતી હોય છે. મેરેથોન રનરની જેમ નિજાનંદની મસ્તી જીવનને નવો જ ઉઘાડ આપે છે.

ધબકાર :

દુનિયામાં સૌથી સ્વચ્છ અને સુંદર નદી નિજાનંદની છે, એમાં વહેવાનો આનંદ અનેરો હોય છે.