આત્મનાદ: એ ભાઇ દીકરીના માંગુ આવતા સૌથી પહેલાં પાત્રના મિત્રવર્તુળની સાથે વાત કરવાનો ઉપક્રમ રાખતા

એ ભાઇ દીકરીના માંગુ આવતા સૌથી પહેલાં પાત્રના મિત્રવર્તુળની સાથે વાત કરવાનો ઉપક્રમ રાખતા

દોસ્ત મેં તાકાત હોતી હૈ,

અપનો કો ઝુકાને કી,

વરના સુદામા મેં કહાં તાકાત થી,

શ્રીકૃષ્ણ કે પૈર ધુલવાને કી...

દોસ્તી વજનદાર હોય. મિત્રનો ક્યારેય ભાર ન હોય. મિત્ર માત્ર સાથી નહીં પણ સારથી જેવો હોવો જોઈએ. એક મિત્ર સાથે ઘોર અંધકારમાં ચાલવું અજવાળામાં દોડવા કરતાં વધુ મજેદાર અને અર્થપૂર્ણ હોય છે. શહેરમાં રહેતાં એક ભાઈની વાત છે. એમની દીકરી ગ્રેજ્યુએટ થઈ. યુવાનીના ઉંબરે દસ્તક દેવા લાયક થઈ એટલે એમણે એના વિવાહ માટે યોગ્ય પાત્રની શોધખોળ શરૂ કરી. સગાવહાંલા અને ભાઈબંધોમાં દીકરી માટે યોગ્ય મુરતીયો મેળવવા એમણે વાત વહેતી મૂકી. ધીમે ધીમે લોકોને જાણ થતાં માગા પણ આવવા લાગ્યા. આ ભાઈ જ્યારે પણ માગુ આવે ત્યારે પરિવાર અને સાધન સંપત્તિની તપાસ કરતાં પહેલાં છોકરાંના મિત્રોને આડકતરી રીતે મળવાનો આગ્રહ રાખતાં. છોકરાના ભાઈબંધો પાસેથી ટેકફુલી એના ચરિત્ર અને ચાલચલગતની માહિતી મેળવતાં. આ ભાઈની વાતમાં દમ છે. માત્ર છોકરા માટે નહીં છોકરી માટે પણ અ વાત એટલી જ અગત્યની છે. વ્યક્તિની સાચી ઓળખ એના મિત્ર વર્તુળ ઉપરથી જ થતી હોય.

માણસના જન્મની સાથે જ અનેક સંબંધો પેદા થઈ જતાં હોય છે. માત્ર દોસ્તીનો સંબંધ જ એવો સંબંધ છે કે, વ્યક્તિ પોતાની મરજીથી બાંધતો હોય છે. સાચું પુછો તો દોસ્તી અને શિષ્ટાચાર વ્યક્તિને એવી ઉંચાઈ પર લઈ જતો હોય છે કે જ્યાં દુનિયાની કોઈ દોલત એને પહોંચાડવા માટે સક્ષમ નથી. મિત્રતાની ભાષા શબ્દોના શણગારમાં નથી હોતી. દોસ્તી જીવનનો સંપૂર્ણ અર્થ હોય છે. સાચો મિત્ર યોગ્ય સલાહ આપતો હોય છે. મુશ્કેલીમાં સહજતાથી ખભે ખભો મિલાવીને પડખે ઊભો રહેતો હોય છે. હસતાં હસતાં જોખમ ઉઠાવવા મિત્ર હંમેશા તૈયાર હોય છે. ખોટા માર્ગે પડતાં કદમ પાછા વાળનારો સાચો મિત્ર છે.

એક મિત્રના ઘરે એની ગેરહાજરીમાં એનો અંગત મિત્ર આવ્યો. એને આવશ્યકતા હતી એટલે દોસ્તની પત્ની પાસે રૂ. ૨૫૦૦૦ની માગણી કરી. પતિનો ઘનિષ્ટ મિત્ર હતો એટલે પત્નીએ કોઇ પણ પ્રશ્ન પુછ્યા વગર તિજોરીમાંથી ૨૫ હજાર રૂપિયા કાઢીને પતિના મિત્રને આપી દીધા. સાંજે ઓફિસેથી પતિ ઘરે આવતાં પત્નીએ બપોરે ઘટેલી ઘટના વિશે પતિને જાણકારી આપી. પતિ એકદમ ઉદાસ અને ખિન્ન થઈ ગયો. પત્નીએ પૂછ્યું, ‘ તમને ન ગમ્યું કે, મેં તમને પૂછ્યા વગર તમારા મિત્રને ૨૫ હજાર રૂપિયા આપી દીધા ? ‘ પતિએ ઉદાસ વદને ધીમા અવાજે કહ્યું, ‘ ના. તેં તો બહુ સારુ કામ કર્યું કે મારા મિત્રને જરૂર હતી અને તે પળનોય વિલંબ કર્યા વગર એની મુશ્કેલીમાં મદદ કરી. મને અફસોસ તો એ વાતનો છે કે, મારા મિત્રની આર્થિક કટોકટીનો એ માગવા આવ્યો ત્યાં સુધી મને ખ્યાલ જ ન આવ્યો. કેટલી મજબુરી હશે કે એને તારી પાસે ૨૫ હજાર રૂપિયા માગવા પડે એવી સ્થિતિનું નિર્માણ થયું. ‘

આ આખી ઘટનામાં મિત્રતાની સંવેદનાસભર મહેક છે. દોસ્તી બનાવી શકાતી નથી, દોસ્ત અકસ્માતે નથી બનતાં. મિત્રતા એટલે બે શરીરમાં રહેતો એક આત્મા. દોસ્ત એવો ન હોવો જોઈએ કે, સમય સાથે બદલાઈ જાય. માથું હલાવે તો મિત્ર પણ માથું હલાવે તો એ દોસ્તી નથી એ તો માત્ર દેખાવ છે. આવું કામ તો વ્યક્તિનો પડછાયો વધુ સારી રીતે કરી શકે. સમાન વિચારધારા દોસ્તીની ધરોહર હોય છે. મિત્રતા રેલવેના બે પાટા જેવી છે. હંમેશા એકમેકની સાથે રહે છે. સમાન વિચારધારાથી મિત્રતા બની જતી હોય છે. મિત્ર તો ચેલેન્જ કરે, ઈન્સ્પાયર કરે અને ઇમોશનથી સાથે જોડાયેલો રહે.

વ્યક્તિની અંદરની દુનિયાના દર્શન એક સાચો મિત્ર જ કરાવી શકે. એ દુનિયા એવી દુનિયા હોય કે જેનો વ્યક્તિના જીવનમાં મિત્રના પ્રવેશ પહેલાં પરિચય જ ન હોય. અયોગ્ય અને જુદી વિચારસરણીવાળા ચરિત્ર વગરના દુષ્ટ મિત્ર જંગલી જાનવરથી પણ વધુ ખતરનાક હોય છે. કોઈપણ વ્યક્તિના ચરિત્ર અને સફળતા પાછળ એના મિત્રવર્તુળનું બહુ મોટું યોગદાન હોય છે. સાચા દ્રષ્ટિકોણવાળા મિત્રોનો ચરિત્ર નિર્માણમાં હાથ હોય છે. વ્યક્તિએ પોતે નક્કી કરવાનું હોય કે, કેવું મિત્રવર્તુળ એના માટે યોગ્ય છે.

દોસ્તી ભરોસાની બુનિયાદ ઉપર નિષ્ઠાનાં ચણતરથી બનતી મજબૂત સંબંધોની ઇમારત છે. મિત્રતા વય, જાતિ, પદ કે વ્યક્તિ સુધી કયારેય સિમિત નથી હોતી. દોસ્તી બે પુરુષ વચ્ચે કે પુરુષ સ્ત્રી વચ્ચે કે પછી માનવી અને જાનવર વચ્ચે પણ હોઈ શકે છે. ધન-દોલતના ઢગલાં કરતાં મિત્રતાનું મૂલ્ય વધુ છે. દોસ્તી એક સમર્પિત સંબંધ છે. મિત્રતાનું સૌથી મહત્વનું પાસુ સમર્થનનું છે. મિત્રની વાતને સચ્ચાઈ અને અચ્છાઈથી સમર્થન આપવાનો અનોખો આનંદ હોય છે. સાથીને સાચી દિશામાં માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવે એ મિત્ર સાચો. જીવનના આનંદનું કારણ મિત્રની હાજરી છે.

પહેલાના જમાનામાં સંયુક્ત પરિવારની મજબુત પરિભાષા હતી. વ્યક્તિ પરિવારના સભ્યો સાથે રહેતો અને પ્રત્યેક અવસરનો કુટુંબ સાથે આનંદ લેતો. ક્રમશઃ પારિવારિક ભાવના ભુલાતી જાય છે. અલગ અલગ રહેવાની પ્રણાલીમાં મિત્રોના મહત્વનો અહેસાસ વધુ બળવત્તર બનતો જાય છે. બાળકો અભ્યાસ અને વ્યવસાય માટે વિદેશ જવા લાગ્યા છે. વયસ્કો એકલા પડવા લાગ્યા છે. વયસ્કોને મિત્રમંડળીના કારણે પાછલી અવસ્થામાં જીવન જીવવા જેવું લાગે છે. અન્યથા એક બુઝુર્ગ મિત્રો વગર બિમારીઓના નામ ગણતો થઈ જાય છે. મિત્ર શિક્ષક પણ છે અને સમર્થક પણ છે. મિત્ર પરિવારમાં નથી પણ પરિવારના સભ્ય જેવો છે.

ધબકાર :