વાત પારિવારિક પાંચ ‘પંચ’ની...

વાત પારિવારિક પાંચ ‘પંચ’ની...

                                - પુલક ત્રિવેદી

શહેરની મધ્યમાં આવેલા પોશ વિસ્તારના નાક સમા ‘પ્લેઝર પ્લાઝા’ બિલ્ડીંગના ટોપ બે ફ્લોર ઉપર ‘ડી.પી. એન્ડ સન્સ’ની પ્રતિષ્ઠિત પેઢીની ઓફિસ. ડીપી શેઠનો મુખ્ય કારોબાર નાણા ધીરધારનો. ક્લાયંટ સાથે દીપચંદ શેઠ તેમની આલીશાન ચેમ્બરમાં અગત્યની ચર્ચા કરતા હતા. શેઠની ચેમ્બરની રચના એવી હતી. ડાબે હાથે ડિસ્કશન ટેબલ અને જમણએ હાથે સોફાની સીટીંગ એરેન્જમેંટ.

     થોડુ ચલાઇ જાય અને ચશ્માનુ કામ થઇ જાય એવી ભાવનાથી એ દિવસે દીપચંદના પિતાજી પૂનમચંદ ઓફિસે આવ્યાં હતાં. પૂનમચંદ સોફા ઉપર બેઠા. પુત્રનુ ક્લાયંટ સાથે ડિસ્કશન ચાલતુ હતું. પેઢીના સિનિયર ઓફિસર આલોકજી પણ ચર્ચામાં સાથે જ હતા. એ દરમિયાન પુનમચંદે ધીમેથી કહ્યું, ‘બેટા આજે મારા ચશ્મા લેવાના છે.’ ડીપી શેઠે માથુ હલાવી હા પાડી, અને પાછા ક્લાયંટ સાથે ચર્ચામાં લાગી ગયા.

દસેક મિનિટ પછી પુનમચંદે ફરી કહ્યું ‘બેટા મારા ચશ્મા લાવવાની વ્યવસ્થા કરવાની છે.’ ચર્ચામાં વ્યસ્ત ડીપીએ ક્લાયંટને કહ્યું, ‘સોરી, જેન્ટલમેન જસ્ટ અ મોમેન્ટ’ ડીપી ઊભા થયા અને વીસેક ડગલાં દૂર સોફા ઉપર બેઠેલાં પૂનમચંદ પાસે ગયા અને આંખો ફેરવીને ગુસ્સામાં કહ્યું ‘પપ્પા  એક વાર કહ્યું ને, મેં સાંભળીની હા પણ પાડી... પાંચસો વાર એકની એક વાત કેમ કર્યા કરો છો, જરા જુઓ તો ખરા હું લાખ્ખોનું ડીલીંગ પાર્ટી સાથે કરી રહ્યું છું. બહાર મારા પીએ કે કોઇને કહી દોને થઇ જશે. અને ફોન કરી દોને શુ કામ સમય બગાડો છો...’ ક્લાયંટ તો લેપટોપ ઉપર વ્યસ્ત હતા પણ આલોકનાથ આ આખી ઘટના જોતા હતા.

પુમંચંદ ખામોશ થઈ ગયા. ઊઠીને ધીમા પગલે રૂમની બહાર ચાલી ગયા.

ક્લાયંટની ચર્ચા પૂરી થઈ ફળદાયી પરિણામ આવ્યું. ક્લાયંટના ગયા પછી કંપનીના વિશ્વાસુ અને વરિષ્ઠ બુઝુર્ગ અધિકારી આલોકનાથની સાથે હાથ મિલાવી ડીપીએ કહ્યું ‘‘એકે અંકલ જોરદાર સફળતા મળી નહીં ? અભિનંદન’’

આલોકનાથે પણ ડીપીને કહ્યું ‘અભિંનદન બેટા...’ પણ મારે એક વાત તને કરવી છે.

ડીપી બોલ્યા, ‘યસ... અંકલ બોલોને...’

આલોકનાથે કહ્યું ‘આજથી પચીસેક વર્ષ પહેલાં આજ ઓફિસમાં તારા પિતાજી પૂનમચંદ તારી ખુરશી ઉપર બેસતા અને ધુમ વેપાર કરતા એ વખતનો એક પ્રસંગ યાદ આવી ગયો. ત્યારે હુ એમનો મુનિમ કહેવાતો. તું પાચેક વર્ષનો હોઈશ અને એક દિવસ નર્સરીથી સીધો ઓફિસમાં આવ્યો હતો. પૂનમચંદ શેઠ પાર્ટી સાથે ચર્ચામાં વ્યસ્ત હતા. સામે દેખાતી બારીમાં એક કબુતર બેઠેલું તે કબુતર  જોયું અને તું બોલ્યો ‘પપ્પા કબુ...’ પુનમચંદ શેઠે કામ કરતાં કરતાં ઊંચું જોઈ સ્મીત સાથે તને જવાબ આપ્યો ֹ’હા બેટા કબુ.’ આવું તે લગભગ 12 થી 15 વાર કહ્યું ‘પપ્પા કબુ’ અને પૂનમચંદ શેઠે સ્મીત સાથે જવાબ આપ્યો. ‘હા બેટા કબુ.’

આજે પૂનમ શેઠની ઉંમર થઈ છે અને તેમણે માત્ર બે વાર ચશ્માની વાત કરી તે તું ન સહન કરી શક્યો.

આ આખી ઘટનાના હાર્દમાં પારવારિક મૂલ્યોમાં ‘પંચ’ની છે. ‘પંચ’ એટલે એક એવો થડકારો કે જે સતત મન, હૃદય, આત્માના સમંજસ્યને ધબકતું રાખે. જીવનમાં સામુહિકતાના સત્વને સદાય બરકરાર રાખે.

સૌથી પહેલો ‘પંચ’ પ્રતિદિનના પારિવારિક ‘સાથ’નો છે. પરિવારના તમામ સભ્યો રોજ ઓછામાં ઓછો એક કલાક સાથે પસાર કરે. શક્ય છે આ સમય લંચ કે ડીનર ટેબલ ઉપર હોય, કે પછી સવારના પહોરમાં ચા-નાસ્તા વેળા હોય. પણ દિવસમાં થોડો એવો સમય પરિવારના તમામ સભ્યો સાથે ગાળે કે જે આખા દિવસનો ‘પ્રાઇમ ટાઇમ’ બની જાય. એક બીજાની પ્રવૃત્તિઓ અને કામગીરીની ચર્ચા કરે. સાથે ‘વોક’ ઉપર જાય કે ‘જીમ’માં જાય અને મન ખોલીને વાત ચીત કરે.

બીજો મહત્વનો ‘પંચ’ છે, 𣚖‘પરિવાર પ્રથમ’ની ભાવના. મન, વચન અને કર્મથી મારું પરિવાર અને એના સભ્યો મારા જીવનમાં સૌથી પહેલાં એવી દ્રઢ લાગણી પરિવારના તમામ સભ્યોમાં હોય. દુનિયા આખી મારા પરિવાર પછી આવે. પહેલાં તો મારૂ કુટુંબ જ એવો ભાવ હંમેશા પરિવારના તમામ સભ્યો વચ્ચે ‘સોલીડ બાઉન્ડ’ ઊભું કરે છે. પરિવારના નાના કે મોટા તમામ સભ્યમાં ‘સલામતી’ની ભાવના વધુ બળવત્તર બને છે. આનાથી પરિવારનો પ્રત્યેક સભ્ય ‘સેલ્ફ કોન્ફીડન્સ’ની અનેરી તાકાત મેળવતો હોય છે. જેના બળથી જીવન સંગ્રામમાં એક પછી એક વિજય પ્રાપ્ત કરવાનુ આસાન લાગે છે.

‘કોમ્યુનિકેશન’ એ ત્રીજો ‘પંચ’ છે. પરિવારના તમામ સભ્યો એકબીજાને બધી જ વાત કરે. તેમના વિચારો અને ઈરાદાઓની પરિવારના તમામ સભ્યો સાથે મુક્ત મને ચર્ચા કરે. પરિવારના સભ્યોનો અભિપ્રાય લે. એમના સૂચનોના આધારે આવનારા દિવસોમાં લેવાનારા પગલાં અને નિર્ણયો વધુ પાકટ બને છે. પરિવારના તમામ સભ્યોની વૈયક્તિક સ્વતંત્રતા અને ક્ષમતાનો તમામને ખ્યાલ આવે છે. એકમેક વચ્ચે સમજ અને શક્તિનો સતત અને અવિરત વિસ્તાર થાય છે.

પરિવારના ‘માઈનોર’ સભ્યોના કાને ‘મેજર’ સભ્યોના વિવાદ ન પડે એની કાળજી સૌથી મહત્વનો ‘પંચ’ છે. પરિવારના નાના નાના બાળકોની આંખો સામે માતા-પિતાના વૈચારિક મતભેદો કે મોટા ભાઇ-બહેનોની ઉગ્ર ચર્ચા કે ઝગડા ન થાય એ અત્યંત જરૂરી છે. આનાથી બાળ માનસ ઉપર વિપરીત અસર પડશે. આનાથી પારિવારિક એકતા સુરક્ષા અને વિશ્વાસ ઉપર મોટો પ્રહાર થાય છે. જીવન ઘડતરના તબક્કામાં વૈચારિક મતભેદો અને ઉગ્ર ચર્ચાનુ વાતાવરણ બાળકમાં નકારાત્મકતા અને હિંસક લાગણીઓનુ બીજા રોપણ કરવાનુ કામ કરશે.

પાચમો ‘પંચ’ કોઈપણ મુશ્કેલ સમયમાં પરિવારના ‘તમામ સભ્યોની એકતા’નો છે. જ્યારે બાળક દુનિયાની નક્કર વાસ્તવિકતાનો સામનો કરે છે ત્યારે તેના ભાથામાં સૌથી મોટુ શસ્ત્ર તેના પરિવારની ‘એકતા’નુ છે. પરિવારના સભ્યનો સારો સમય હોય કે ખરાબ સમય પારિવારિક સભ્યોની મજબૂત દિવાલ આસપાસ હોય તો વ્યક્તિની સારા સમયની ખુશી બેવડાય છે અને ખરાબ સમય-દુઃખની  ગ્રેવિટી ઘણી ઓછી થઈ જાય છે.

મોબાઈલ, ગેઝેટ, કોમ્પ્યુટર ગેઈમ્સ, મિત્રો સાથેનું આઉટીંગ, વ્યવસાય, ધંધો, નોકરી, વાંચન-લેખ જીવનમાં જરૂરી છે. એનું અગત્ય ઓછું નથી પણ સૌથી પ્રથમ આવશ્યકતા પારિવારિક ‘પંચ’ની. પરિવારના પ્રત્યેક સભ્યોની લાગણી-માગણી અને વિચારશરણીની કડીઓ એકમેક સાથે મજબૂતાઈથી જોડાયેલી હોવી જોઈએ. થોડા સમય પહેલા આવેલી સલમાન ખાન અભિનિત એક ફિલ્મમાં જીવનમાં ‘કીક’ની મોજની જેમ ‘પારિવારિક પંચ’ જીવનને મજેદાર અને મજબૂત બનાવે છે.

પરિવારના સભ્યો વચ્ચે એક-મેકને સવાલ પૂછવા અને એના ઉત્તરો પ્રાપ્ત કરવા એ એક મજબૂત પરંપરા છે. પરિવારના નાના કે મોટા કોઈપણ કાર્યનો સ્વીકાર અને પ્રશંસા પરિવારના તમામ સભ્યોને વધુ નજીક લાવે છે. કોઈપણ વિષયમાં તરત અભિપ્રાય આપવાની ઉતવળ યોગ્ય નથી. જ્યારે પરિવારનો એક સભ્ય બોલતો હોય ત્યારે તેની વાત ધ્યાનપૂર્વક સાંભળવાથી તેના ખૂબ હકારાત્મક સંકેત જાય છે.

વય અને વ્યવસાયને કારણે મિત્રો તો જીવન આવતા રહે અને સમય જતાં મિત્રો ઘટતા અને વધતાં રહે પણ પરિવારના પ્રત્યેક સભ્યો જીવનના અંતિમ શ્વાસ સુધી હાથમાં હાથ આપીને ખબે ખભા મિલાવીને ખડકની જેમ અડગ પડખે ઊભા રહે છે.

ધબકાર :

સિદ્ધિના શિખરો ઉપર ઊભેલી વ્યક્તિ, શરૂઆતના સમયમાં પારિવારિક સભ્યોના બળથી જ મજબૂત ડગલા માંડતો હોય છે.

00000000000000

http://www.gandhinagarsamachar.com/wp-content/epaper/december2016/13122016-6.pdf